Αφρικάνικη τέχνη και μάσκες

Ο τεχνίτης έγνεψε στο νεαρό άνδρα. Καθισμένος πλάι στην παλιά φωτιά, κράδαινε στα δυνατά του χέρια τον κορυνό. Το υλικό περίμενε στωικά στα πόδια τα περίτεχνα χτυπήματα. Σε λίγο εκείνο το κομμάτι από φρέσκο φλοιό, θα αποκτούσε τα στοιχεία ενός προσώπου. Ο ιθαγενής κράτησε στα χέρια το υλικό και με τα δάχτυλά του διέγραψε το σχήμα των ματιών. Δυο πελώρια μάτια επρόκειτο να σμιλευθούν στη δροσερή επιφάνεια. Ο άνδρας έδειξε προς την όχθη του ποταμού. Ένα πουλί που θύμιζε τους γερανούς, ξεχώριζε μες στη νύχτα που πέθαινε. Ο άνδρας υποκλίθηκε εμπρός στην πολύχρωμη φύση του πουλιού. Εκείνο άνοιξε τα πελώρια φτερά του και χάθηκε στις καταπράσινες φυλλωσιές του δάσους. Ο νεαρός άνδρας γνώριζε πια την όψη των ματιών. Τα φύλλα σείστηκαν, μαρτυρώντας τον ευλογημένο ερχομό της μέρας. Στη σκέψη του νεαρού θα δεσπόζει για πάντα η διαρρηγμένη σιωπή του αρχέγονου τοπίου.

 

This slideshow requires JavaScript.

 

 

Το παρακάτω άρθρο έγραψε ο José Francisco Ortega Viota και μετέφρασε ο Νίκος Μεταξίδης.

«Η ουσιώδης διαφορά ανάμεσα σε ένα πλαστό αντικείμενο και ένα αντίγραφο, βρίσκεται στην πρόθεση του πωλητή».

Τα πρώτα έργα αφρικανικής τέχνης που έφθασαν στην Ευρώπη από την Αφρική αντιμετωπίστηκαν ως «αξιοπερίεργα» δημιουργήματα πρωτόγονων πλασμάτων. Στις αρχές του 20ού αιώνα, οι Ευρωπαίοι καλλιτέχνες άρχισαν να εκδηλώνουν το ενδιαφέρον τους προς την αφρικανική τέχνη σχεδόν αποκλειστικά από αισθητική άποψη χωρίς να εμβαθύνουν στο τι νόημα είχαν οι εκφάνσεις της, ποια ήταν η σημασία και η λειτουργικότητά της.

Ο Henri Matisse κατ’ αρχήν και άλλοι εκπρόσωποι του Φοβισμού στη συνέχεια παρασύρθηκαν από τη χρήση των χρωμάτων, που όμως δεν είναι το σημαντικότερο στοιχείο στην αφρικανική τέχνη. Τα μουσεία αρχίζουν να φέρνουν την αφρικανική τέχνη σε επαφή με το ευρύ κοινό. Μια έκθεση που έγινε το 1906 στο Λονδίνο συνάρπασε το ζωγράφο André Derain. Ο Modigliani έστρεψε το ενδιαφέρον του στις ανθρώπινες μορφές μέσα από τις μάσκες των Baoulé, των Ibo και των Fang, αντλώντας σημαντική επιρροή από αυτές. Ο Georges Braque παραδέχεται τους νέους ορίζοντες που του άνοιξαν οι αφρικανικές μάσκες.

Η αφρικανική τέχνη ανακάλυψε πρώτη, πριν τους Ευρωπαίους, την αφηρημένη τέχνη. Ο Picasso υπήρξε ο πρώτος που κατάφερε να εκμεταλλευτεί τον συγκινησιακό χαρακτήρα της αφρικανικής τέχνης. Έδωσε στην ανθρώπινη μορφή περισσότερο γεωμετρικά χαρακτηριστικά, με την ίδια αίσθηση αφαίρεσης αλλά και δύναμης που εισπράττει κανείς από τα αγάλματα και τις αφρικανικές μάσκες.

Ο Αφρικανός καλλιτέχνης όμως δεν αντιλαμβάνεται το έργο του ως καλλιτεχνική δημιουργία. Η τέχνη δεν αποτελεί γι’ αυτόν ανάγκη ατομικής έκφρασης. Το έργο του δεν αποτελεί προσωπική του αντίληψη για τον κόσμο που τον περιβάλλει, αλλά έκφραση της αντίληψης της κοινότητας που δεν του αφήνει ιδιαίτερα περιθώρια για αυτοσχεδιασμό και εκδήλωση της φαντασίας του. Παρά ταύτα χρησιμοποιούμε τον όρο «τέχνη» δεδομένου ότι το σύνολο της λαϊκής αυτής δημιουργίας εκφράζει τα πολιτισμικά χαρακτηριστικά των ανθρώπων που ζουν στην ήπειρο αυτή.

Η επιρροή που άσκησε το Ισλάμ, ο Χριστιανισμός ή η παγκοσμιοποίηση, ώθησε πολλούς από τους Αφρικανούς να πωλούν τα αντικείμενα που οι πρόγονοί τους χρησιμοποιούσαν ως τελετουργικά. Πολλά παλιά αντικείμενα έχουν βρεθεί στην Ευρώπη ήδη από τα τέλη του 19ου αιώνα. Παρ’όλα αυτά είναι λάθος να πιστεύουμε ότι στην Αφρική δεν υπάρχουν παλιά αντικείμενα. Πολλά μάλιστα από αυτά χρησιμοποιούνται ακόμα σε τελετουργίες.

Όμως είναι πολύ δύσκολο να είναι σίγουρος κάποιος για την παλαιότητα των αντικειμένων. Απαιτείται χρόνια γνώσης και εμπειρίας, καθώς υπάρχει πλήθος επιτήδειων που εμφανίζουν πλαστά αντικείμενα ως αυθεντικά και αρχαία. Στις δυτικές αγορές συχνά οι τιμές αγγίζουν δυσθεώρητα ύψη καθώς η βιομηχανία της νόθευσης είναι ιδιαίτερα εξελιγμένη.

Ο ασφαλέστερος τρόπος για κάποιους συλλέκτες είναι η αγορά αντικειμένων που εξήλθαν από την Αφρική πριν από πολλές δεκαετίες. Είναι ο μόνος σίγουρος τρόπος να αντιμετωπίσει κάποιος την πλαστότητα. Όμως οι τιμές των αντικειμένων αυτών είναι απρόσιτες για τους πολλούς. Η τιμή είναι πολύ υψηλότερη αν το αντικείμενο ανήκει σε κάποιον ονομαστό συλλέκτη ή φημισμένο καλλιτέχνη. Πολλά από τα αντικείμενα καλύπτονται με τον τρόπο αυτό τεχνηέντως από μια πλαστή ή επινοημένη ιστορία που ενισχύει τον μύθο τους.

Κάποιοι συλλέκτες απεχθάνονται τα αντικείμενα – που αν και παλαιά – κατασκευάστηκαν στην Αφρική με σκοπό την πώληση εκτός αυτής, απορρίπτοντας έτσι αυθεντικά έργα τέχνης. Για παράδειγμα οι Πορτογάλοι άρχισαν να εισάγουν, ήδη από το 16ο αιώνα υπέροχα αγάλματα από ελεφαντόδοντο που παρήγγειλαν σε ντόπιους Αφρικανούς καλλιτέχνες.

Κάποια αντικείμενα που εκλάπησαν από τους νόμιμους κατόχους τους στα τέλη του 19ου και τις αρχές του 20ού αιώνα έχουν μεγαλύτερη αγοραστική αξία από αυτά που αποκτήθηκαν νόμιμα στις μέρες μας. Το Φεβρουάριο του 1897, για παράδειγμα, τα βρετανικά στρατεύματα πήραν περίπου 900 μπρούτζινα αντικείμενα του 16ου αιώνα κατά την διάρκεια της αιματηρής αποστολής που είχε ως στόχο την επιβολή ποινής στο βασίλειο του Μπενίν στη Νιγηρία.

Η συλλογή έργων αφρικανικής τέχνης είναι δύσκολο εγχείρημα. Χρειάζεται πληροφορίες, εμπειρία, μελέτη, επισκέψεις σε μουσεία. Απαιτείται σημαντικός χρόνος παρατήρησης.

Στην Αφρική, η ιστορία μεταδίδεται από γενιά σε γενιά μέσα από την προφορική παράδοση. Η λατρεία των προγόνων είναι ιδιαίτερα σημαντική στην Μαύρη Αφρική, και η συλλογική μνήμη μεταδίδεται από τους γονείς στα παιδιά τους. Το να πέσει ένας πρόγονος στη λήθη είναι ισοδύναμο με το να απαρνηθεί κάποιος την αθανασία του. Οι Αφρικανοί πωλητές αντικειμένων τέχνης αν και γνωρίζουν πολύ καλά το αντικείμενό τους και μπορούν να διακρίνουν ένα αυθεντικό αντικείμενο από ένα πλαστό, δεν χαίρουν της εκτίμησης των συλλεκτών.

Για να γνωρίσει κάποιος την αξία ενός αντικειμένου, καλό είναι να γνωρίζει τη χρήση του και τις τελετουργίες στις οποίες συμμετέχει. Η χρήση ορίζει και την υφή του υλικού από το οποίο είναι κατασκευασμένο. Κάποια τελετουργικά αντικείμενα χρησιμοποιούνται μόνο μια φορά και στη συνέχεια απορρίπτονται. Έτσι αν βρούμε ένα από αυτά τα αντικείμενα με ενδείξεις ότι έχει χρησιμοποιηθεί, υπάρχουν πολλές πιθανότητες να πρόκειται για πλαστό.

Κάποιες μάσκες χρησιμοποιούνται κάθε φορά που υπάρχει θάνατος στο χωριό. Άλλες χρησιμοποιούνται μια φορά το χρόνο. Κάποια αγάλματα έχουν κτυπήματα και αμυχές που οφείλονται συχνά σε «κακοποίησή» τους από τα παιδιά του χωριού.

Άλλα αγαλματίδια αφήνονται για καιρό – ακόμα και για χρόνια – σε βωμούς, και κανείς δεν τολμάει να τα αγγίξει. Κάποια αντικείμενα έχουν αλειφθεί με φυτικά έλαια, κηρήθρα, αίμα, αυγά, κοπριά κτλ. Κάποια άλλα αντικείμενα αφήνονται στο περιβάλλον κάτω από την επίδραση του ήλιου, της υγρασίας, της ζέστης, ενώ άλλα θάβονται για χρόνια. Κάποια αντικείμενα σμιλεύονται σε σκληρά ξύλα έτσι ώστε να μην χάνουν το βάρος τους στην πορεία του χρόνου, άλλα κατασκευάζονται με ξύλα που χάνουν μέρος του βάρους τους όταν στεγνώνουν και φεύγει η υγρασία τους.

Κάποιοι πλαστογράφοι τρίβουν τα αντικείμενα για να τους δώσουν όψη παλαίωσης. Αν με τη βοήθεια ενός μεγεθυντικού φακού παρατηρήσουμε πάνω στο αντικείμενο ακτίνες που προσανατολίζονται προς την ίδια κατεύθυνση, υπάρχει σημαντική πιθανότητα να πρόκειται για πλαστό αντικείμενο.

Κάποιοι συλλέκτες «αποκλείουν» τα αντικείμενα που δεν είναι γνωστά και καταχωρημένα στα βιβλία και τις συλλογές. Στην πραγματικότητα η ποικιλία τους είναι πολύ μεγαλύτερη. Οπωσδήποτε η σπανιότητα είναι στοιχείο που προσελκύει κάποιους. Κάποιες εθνικές ομάδες είναι περισσότερο παραγωγικές από άλλες και τα αντικείμενα κάποιων ομάδων είναι περισσότερο αξιόλογα από εκείνα κάποιων άλλων ομάδων.

Η πληθώρα πλαστών αντικειμένων που κυκλοφορούν στις αγορές αποθαρρύνει τους πιθανούς νέους συλλέκτες. Σίγουρο είναι ότι υπάρχουν ακόμα τελετουργικά αντικείμενα που πουλιούνται σε λογικές τιμές. Αρκετοί γνωστοί συλλέκτες ξεκίνησαν τις συλλογές τους αγοράζοντας απομιμήσεις. Το να γίνει κάποιος συλλέκτης είναι μια διαδικασία με πολλές διαφορετικές φάσεις. Για να γίνει κάποιος ειδικός πρέπει να έχει διάθεση να μελετήσει. Η αγορά όμορφων αντιγράφων αποτελεί μια καλή αρχή για να εκπαιδευτεί κάποιος στο αντικείμενο. Με τον τρόπο αυτό αναπτύσσεται σταδιακά η αισθητική, η αντίληψη και η γνώση για την αφρικανική τέχνη.

Οπωσδήποτε η αισθητική είναι υποκειμενικό στοιχείο και η αντίληψη για το ωραίο είναι στοιχείο σχετικό που ποικίλλει τόσο από άτομο σε άτομο όσο και από κοινωνία σε κοινωνία. Αυτό που είναι σίγουρο όμως είναι ότι ένα άτομο που διάκειται ευνοϊκά απέναντι στο «άλλο», που έχει ευαισθησίες και καλλιέργεια, θα προσελκυστεί από το «αφηρημένο» στοιχείο της αφρικανικής τέχνης. Τα αντικείμενα, τα οποία μπορεί να προσελκύσουν τους ανθρώπους που αναζητούν το διαφορετικό δεν είναι απαραίτητο να ανήκουν σε πλούσιες συλλογές ή μουσεία, ούτε να είναι σπάνια κομμάτια μυθικής αξίας. Μπορεί απλά να είναι όμορφα χρηστικά ή τελετουργικά κομμάτια, αντίγραφα που φτιάχνονται από ντόπιους Αφρικανούς χειροτέχνες και φέρνουν εμπρός στα μάτια μας μια ιδιαίτερα πλούσια πολιτιστική κληρονομιά, η οποία μαγνητίζει το μάτι και ενεργοποιεί τη φαντασία.

Γνωρίστε τα!

Άλλα άρθρα γύρω απ” την Αφρική θα βρείτε στο μπλογκ του Νίκου Μεταξίδη.

http://peopleandideas.gr/2010/09/28/african-art/

http://www.asante.gr/afrikaniki-maska/

One comment on “Αφρικάνικη τέχνη και μάσκες

Leave a Reply

Fill in your details below or click an icon to log in:

WordPress.com Logo

You are commenting using your WordPress.com account. Log Out /  Change )

Google photo

You are commenting using your Google account. Log Out /  Change )

Twitter picture

You are commenting using your Twitter account. Log Out /  Change )

Facebook photo

You are commenting using your Facebook account. Log Out /  Change )

Connecting to %s

Wandering with a purpose

Life, experiences and most importantly the lessons learned.

Savitha's Blog

Love to write about simple nuances of life. Keep it simple as simple is beautiful.

Άιναφετς

"Γιατροσόφια, κόλπα, σχόλια και άλλα πολλά"

saania2806.wordpress.com/

Philosophy is all about being curious, asking basic questions. And it can be fun!

thebluedotdiaries

stories of our shared journeys on this tiny planet we call home

Crow On The Wire

Poetry and Stories by Mark Tulin

Basically Right

Life lessons and things to laugh at through the lens of Marriage, Motherhood and Illness

Glow Through It

A Healthy Lifestyle

LIFE'S PARTS by Mogesa Edward

"Life is thoughts and emotions" Edward Mogesa

Anything Arty

This site is about art, art materials, reviewing books and arty tools. Hints and tips and everything and anthing ARTY

Travels in Finland and abroad

Discover Finland’s hidden gems

flaviavinci

Now, Here and Somewhere Else

JAPANESE MYTHOLOGY & FOLKLORE

Just another WordPress.com site

BLob's Blog

Love beareth all things, believeth all things, hopeth all things, endureth all things

A writer's touch

Writing, Stories, Christain literatures, poetry, youth talk,counsel and advertisement

livefabulouslife

Learn to live a fabulous life

The Red Box

Insights, Cartoons, Poems, Arts, Creatures, Psychology, Technology, Society, Music, Food, Tipps

Ψυχική και Σεξουαλική Υγεία - Μαρίνα Μόσχα

Όλα όσα μας αφορούν γύρω από την ψυχολογία μας, τις σχέσεις, τα παιδιά μας...

Diary of an Aesthete

Follow the Journey...

journal of dawn

Insights into the Journey of Life...

dragthepen

line by line by line

gunjan arora

Yoga for Health, Healing and Happiness

Viking Girl Adventures

To adventure is to live

Mystic Reflection

Yes we can do it!

Best Indian Food Blog

Discovering all Indian food

Leya

To See a World in a Grain of Sand...

Rock Bottom

My journey through the depths of hitting rock bottom and how I faced my fears and have started to turn my life around.

Mira & Irina

🌌Your life is an emotion ! Live it! 🌌

Libertas Nova

Explore the World of Imagination & Join the Mind Revolution!

welcome to my blog

blogging, travel, advertising, christianity, google, life, blog,

Adventures of Pebbles

Understandings of Betaether

sophisticated girlism

"Under the growing Chestnut Tree i sold you and you sold me "

On Art and Aesthetics

Exploring creativity and beauty across different media. Passionately global.

priorhouse blog

Photos, art - and a little bit of LIT.

The Mind Report

I Create My Own World

all my heroes are weirdos

We're All Mad Here

Hope's Corner

Life Advice and Inspiration

Something to Ponder About

Life - Photography - Traditional Art

Dr. Thomas Maples

Advance Confidently in the Direction of Your Dreams!

Intellectual Shaman

Poetry for Finding Meaning in the Madness

life-can-be-beautiful

Sharing self help tips/advice/blogs on how to make your life beautifully positive!

GynaikaEimai

made for writing lovers!

%d bloggers like this: