Seeds on Hard Ground – Tom Waits

Ένα ποίημα του Tom Waits που κυκλοφόρησε με το ομότιτλο βιβλίο με τους στίχους των τραγουδιών του (το μοναδικό που έχει επιμεληθεί ο ίδιος) σε περιορισμένα 1000 (και ως δεύτερη και τελευταία έκδοση 1000+1000 για την Αμερική και την Ευρώπη αντίστοιχα) αντίτυπα.

Το βιβλίο κυκλοφόρησε μέσω της εταιρίας που συνεργάζεται ο  TomWaits (Antirecords) στις 28 Φεβρουαρίου 2010 (για την πρώτη έκδοση) και τα έσοδα των πωλήσεων και των δύο εκδόσεων που αφορούν και τον μουσικό αλλά και την εταιρία του, αποφασίστηκε από κοινού, να  αφιερωθούν στις RedwoodEmpireFoodBank, SonomaCounty’sHomelessReferralServicesκαι στο FamilySupportCenterπου λειτουργεί υπό την αιγίδα των CatholicCharities,όλες οργανώσεις υπέρ των αστέγων.

Η μετάφραση αυτή έγινε απ’ ευθείας από το πρωτότυπο, από τον Bill Hunchback και διαβάστηκε για πρώτη φορά στην Ελλάδα στο clipartradio.gr και την εκπομπή «το υπέροχο εμβρυακό ταξίδι» στις 17/1/2011 22.00 ώρα Ελλάδας τα σχόλια στις υποσημειώσεις είναι του μεταφραστή

24775000_2010034642614340_502073161966954178_n

 

Είμαι ένας σπόρος πάνω,

στο σκληρό χώμα,

το σκληρό χώμα,

το σκληρό χώμα…

Είμαι ένας σπόρος που έπεσε

στο χώμα

Είμαι ένας σπόρος που έπεσε

στο χώμα

Είμαι ένα φύλλο που έπεσε

από την βελανιδιά

Μια βελανιδιά

από μια γριά βελανιδιά

Είμαι ένα φύλλο που έπεσε

από μια βελανιδιά

Ένα φύλλο που έπεσε

από ένα δέντρο

Είμαι μια πέτρα που κυλά

σ’ άγριο δρόμο

σ’ άγριο δρόμο

σ’ άγριο δρόμο

Είμαι μια πέτρα που κυλά

σ’ άγριο δρόμο

Είμαι μια πέτρα που κυλά

σ’ άγριο δρόμο

Μπορώ να σηκωθώ απ το πάτωμα;

σαν παλαιστής του Κατς που χτυπήθηκε;

χτυπήθηκε .

Μπορώ να σηκωθώ και να επιστρέψω βρυχώντας ;

μάλλον μερικοί από μας έχουν την γριά της τράπουλας (1)

στο τέλος

Τα έκανα όλα ανάποδα ;

Τα έκανα όλα λάθος ;

μπορώ να τραβηχτώ για να σωθώ απ’ τις θηλιές της μπότας (2) αυτού του τραγουδιού ;

Ήμουν καταραμένος και τελείωσε ;

Τελικά πόσο ακόμη ;

πόσο ;

Τίποτε δεν είναι δίκαιο σ αυτό τον κόσμο

Τίποτε δεν είναι δίκαιο

Όταν γεννήθηκα

οι δικοί μου δάκρυσαν στην ομορφιά μου,

ήμουν το πακέτο με όλη την,

καλή τους τύχη που ήλθε

ήμουν έξυπνος και λαμπερός

ελκυστικός και φωτεινός

Είμαι κάτι που απλά «φαγώθηκε» από τους Θεούς ;

Είμαι ίσως μόνο η τσάντα με την οποία αυτό ήλθε ;

Οι γονείς μου,

ήταν καλοί άνθρωποι

η Σιρλευ και ο Ρευμοντ

προσεύχονταν για ένα παιδί

ακριβώς σαν εμένα

Μερικές φορές αναρωτιέμαι αν υπάρχει

μια άλλη ζωή μέσα σ’ αυτήν

που θα ‘πρεπε να ‘χα ζήσει

Πρέπει να φύγω τώρα

βλέπετε το τρένο κυλάει

έξω απ’ τ’ αμαξοστάσιο

το τρένο κυλάει έξω απ’ τ’ αμαξοστάσιο …

Το ‘χα κάποτε και το ΄χασα

το ‘χασα

ή το κοίταξα στα μάτια και το διάλεξα

το διάλεξα

Εδώ κάτω Κύριε,

κάτω από τις σκάλες

Εδώ ! κάτω Κύριε

είναι μια προσευχή

βαθιά από κάτω

απ όλες τις στρώσεις,

μάγκες

Αλύ Αλύ όξεν φρή

«βγες βγες όπου κι αν είσαι» (3)

έλα βρες με Κύριε

έλα! και βρες με

Ταξίδι

Μαντάρα

Ανεπάρκεια

Γκάφα

Απογοήτευση

«Πάρ’το λάθος»

Σκόνταψε

Χάσε τον στόχο

Μπλέξ’ τα

Λάθος δέντρο

Αμαρτάνοντας

Σβησμένη σκηνή στο σινεμά

Χυδαίο λάθος

Ερείπιο

«Πατάτα» (4)

Ελκυστικός(5)

Κράτησα τα μικρά της μάγουλα

κι ύστερα τα φίλησα

τα φίλησα

Τώρα είμαι φοβισμένος και μόνος

και τ’ αποθύμησα

τ’ αποθύμησα (6)

Ίσως τα πράγματα ν’ αλλάξουν

στο Σικάγο 

Σπίτι είναι ένα μέρος που λαμβάνεις γράμματα

αν μπορούν να σε βρουν… άκουσα,

γιατί, δεν μπορείς να στείλεις ένα γράμμα σ’ ένα πουλί

δεν μπορείς να στείλεις γράμμα

σ’ ένα πουλί

Σκεπή

Βεράντα

Σουβάδες (7)

Μαρκίζα

Αυλή

Παράθυρο

Πόρτες

Ταβάνι

Πάτωμα

Σκούπα κουζίνας (8)

Σαλόνι

Πάγκος

Σκρίνιο (9)

Γλύκα

Όνειρο

Προσευχήθηκα όταν διψούσα

και ο Θεός έστειλε την βροχή,

βρήκα μούρα στην άκρη του δρόμου

ποιος βρίσκει;

Πες μου σε ποιον

ο Θεός προσεύχεται άραγε ;

πρέπει να ναι μοναχική δουλειά

πρέπει να ναι μοναχική δουλειά

Ίσως να ‘μαστε όλοι μέλη

μιας ορχήστρας που με το ζόρι

χορδίζει και συντονίζεται

και τα περίεργα ίχνη μας

είναι τυχαίες κλίμακες μιας μουσικής

που ακόμη δεν έχει αρχίσει

Θεέ μακάρι εμείς όλοι

περιτριγυρισμένοι απ’ την καταιγίδα

αλλ’ ασφαλείς  από μια φωτιά

λαμπερή και ζεστή

να στείλουμε σε αυτούς που μένουν εκτεθειμένοι

καλή θέληση

κι ένα πολύ πιο πλατύ γείσο να κρατάει την δυνατή βροχή

απ’ το να τους «καρφώνει»

Άστεγος

Ξεδοντιάρης

Ασπόνδυλος

Χωρίς έλεος

Δαρμένος στο μποξ

και το μέτρημα είναι στο 9

Πότε θα ‘ρθει η ώρα να κερδίσω παιδιά ;

Πότε θα ‘ρθει η ώρα για το μερίδιό μου ; (10)

Βλέπεις, τα θυμάμαι όλα

Ότι υπάρχει ένας πάτος,

Ένας πάτος

τα θυμάμαι όλα

ότι υπάρχει ένας πάτος Κύριε

ω ναι, υπάρχει ένας πάτος στ’ αλήθεια,

Ναι , υπάρχει ένας πάτος

και μοιάζει ακριβώς με μένα,

Ο αχνός απ’ τον καφέ

η ανάδευση του φλιτζανιού

το κουτάλι που κάνει γύρους

λέει : «ξεκίνα  γρήγορα άλογο» (11)

Κάθε που και που

ο κόσμος απλά έχει νόημα.

Που και που ,

ο κόσμος

έχει νόημα

Μια μελωδία φτιάχνεται

με οκτώ τυχαίους τόνους (12)

Μια μαϊμού σε γραφομηχανή

συνθέτει ένα ποίημα

κι ένας άστεγος άντρας

μπαίνει σ ένα στοιχηματατζίδικο (13) , παίζει τα γενέθλια της μάνας του,

στο λόττο

και κερδίζει ένα εκατομμύριο

Κάθε που και που

ο κόσμος απλά,

έχει νόημα

Τ’ αμάξια περνούν σαν κεραυνοί

καθώς βγάζω έξω τον αντίχειρα μου

περιμένω απλά

την καλή μου τύχη να ‘ρθει

Είμαι άστεγος

αλλά κινούμαι

είμαι άστεγος αλλά κινούμαι

Ίσως να κυνηγήσω τον δρόμο

Ίσως να κυνηγήσω τον δρόμο

για κει που το χορτάρι είναι πράσινο

κι ο αχυρώνας κόκκινος

εκεί που ο αέρας κάνει τα δέντρα να μοιάζουν με κορίτσια που χορεύουν χούλα-χούπ

Ίσως κυνηγήσω τον δρόμο για κάτω

Ίσως κυνηγήσω τον δρόμο για κάτω (14)

Το σκυλί μου έμεινε μαζί μου

ακόμη και στους δρόμους του Μανχάταν

βλέπεις Fido σημαίνει πιστός

στα Λατινικά

Είμαι ο βασιλιάς σε κάτι

Ναι , στ’ αλήθεια

είμαι ο βασιλιάς του δρόμου

είμαι ο βασιλιάς των θάμνων

είμαι ο βασιλιάς της αλάνας

είμαι ο βασιλιάς της σκόνης

είμαι ο βασιλιάς της εξόδου

είμαι ο βασιλιάς του πεζοδρομίου

Βασιλιάς του πόνου

Είμαι η σκασμένη φούσκα

Η κορώνα μου

είναι το καπέλο μου

όταν έρχεται χαμός

είμαι ο βασιλιάς όλων αυτών

Όλα είναι αριθμημένα

όλα

υπάρχει μόνο ένα δεδομένο ποσοστό όλων

Γέλια

Ξυρίσματα

Γδαρμένα Γόνατα

Μωρά

Δάκρυα

Μπριζόλες

Τσιγάρα

Τραγούδια

Όλα

και ίσως στην κορυφή τ’ ουρανού

να βρεις τον πάτο ενός καραβιού

και μέσα του να είναι

ένας αξύριστος Θεός

που να κρατάει μια πυξίδα

μια γραμμή

και μια πλεύση

και ταλαντευόμενο από ένα χρυσό γάντζο

είναι ένα μπλε κόσμημα

αυτό

που ονειρεύτηκες

και το μπλε κόσμημα

είναι μόνο το γαλάζιο σου μάτι

που ανοιγοκλείνει κάτω από τα νυσταγμένα σου βλέφαρα

και μετά κάτω κάτω,

στην τρύπα του λαγού

κυλάς

και καταλήγεις να βουτάς στην θάλασσα

και ο ήλιος σηκώνεται

και είσαι μόνο επτά

και μετά σε τραβά μέσα στο πλοίο

κι αυτό είναι παράδεισος

Άφραγκος

Ρεμάλι

Κυλιόμενη πέτρα

Αλήτης

Περιπλανώμενος

Υποκείμενο

Νομάδας

Προσκυνητής

Έρμαιο

Ικέτης

Πλάνης

Γυρίζω γύρω γύρω

Εγώ

Η μύγα του Μάη ζει

μόνο μια μέρα

μόνο μια μέρα

μόνο μια μέρα

Έχω μόνο μια ζωή

εδώ, μέσα σ’ όλον αυτό το χρόνο

που ήταν εδώ πριν από μένα

κι όλο τον χρόνο που θ’ ακολουθήσει

όταν θα ‘χω φύγει

όταν συλλογίζομαι

την μύγα του Μάη  και πόσο καιρό θα μείνω

Μήπως όλοι στ αλήθεια δεν ζούμε μόνο

για μια μέρα ;

μήπως όλοι

στ’ αλήθεια

δεν ζούμε για μια μέρα; (15)

Μπαμπά γιατί όλοι αυτοί οι άνθρωποι

κοιμούνται στην βροχή;

γιατί δεν πάνε σπίτι που ‘ναι ζεστά και στεγνά ;

Γιατί δεν πάνε

όλοι

σπίτι

που ‘ ναι στεγνά ; (16)

(1) στο πρωτότυπο “Iguesssomeofusgettheoldmaid”  πρόκειται για το πιο παλιό παιδικό παιγνίδι της Αμερικής με τράπουλα, όπου οι παίκτες καλούνται να κάνουν ζευγάρια με τα χαρτιά και αυτός που θα μείνει στο τέλος χωρίς ζευγάρι, χάνει, έχοντας στην ουσία την «γεροντοκόρη» για ζευγάρι. Επίσης η έκφραση χρησιμοποιείται και σ έναν τύπο χαρτοπαίγνιου της φυλακής, οπού ο ηττημένος είναι αυτός που τραβάει την ντάμα (oldmaid).Είναι προφανής η  διάθεση του TomWaits να κάνει έναν παραλληλισμό του χαμένου, με την παιδική αθωότητα, αλλά και την σκληρότητα που πρέπει ν αποκτήσει κανείς λόγω αυτής της ίδιας της ήττας

(2)  στο πρωτότυπο “bootstrapsofthissong”  υπονοεί την θηλεία στο πάνω και πίσω μέρος της μεσαίου ύψους μπότας. Η έκφραση αποδίδεται στο διήγημα του RudolfErichRaspe :  TheSurprisingAdventuresofBaronMunchausen (Λονδίνο 1785) αλλά επίσης  συναντάται αυτούσια σε πολλά αμερικάνικα διηγήματα και παραδοσιακές ιστορίες της Αμερικής των αρχών του 19ου αιώνα  με την φράση : pull himself over the fence by hiss bootstraps

Εδώ ο TomWaits θέλει φανερά να κάνει έναν παραλληλισμό με τους γοητευτικούς περιπλανώμενους αλήτες των μυθιστορημάτων αλλά και μια κρυφή νύξη προς τους βιογράφους του και τους δημοσιογράφους ,ίσως και τους οπαδούς, που γνωρίζουν καλά την τάση του να ανακατεύει αληθινά περιστατικά με φανταστικές ιστορίες όποτε μιλά προσωπικά   (BaronMunchausen)

(3) στο πρωτότυπο “AllyAllyOxenFree” η φράση αυτή ως παραλλαγή της Olly olly oxen free πρόκειται για φράση ενός παλιού παιδικού παιχνιδιού συναναστροφής που παίζεται σε διάφορα μέρη του κόσμου αλλά στην Αμερική ονομάζεται  “kickthecan”

Είναι ένα είδος κρυφτό που όταν κάποιος από αυτούς που κρύβονται κλωτσήσει την κονσέρβα που φυλά ο χαμένος παίκτης της προηγούμενης παρτίδας «ελευθερώνει» όλους τους άλλους που κρύβονται, φωνάζοντας την φράση «βγείτε βγείτε όπου κι αν είστε» υπονοώντας «είστε ελεύθεροι»

(4) blunder στο πρωτότυπο .Υπονοεί ένα ξαφνικό αντανακλαστικό λάθος που δεν μπορεί ν’ ανακληθεί .Πηγάζει από την έννοια  του σφάλματος στο σκάκι , αλλά αργότερα  πέρασε και σε παιχνίδι της φυλακής. Ο πιο κοντινός στην δική μας γλώσσα αντίστοιχος όρος, βρίσκεται στην έκφραση «έκανα πατάτα» ο οποίος αυτoμάτως υπονοεί και την μετάνοια που δεν μπορεί ν ανακληθεί κατ’ αντιστοιχία του νοήματος που θέλει να δώσει ο Waits.

(5) στο πρωτότυπο winning . Κατά λέξη σημαίνει κερδίζοντας όμως εδώ ο Waits την χρησιμοποιεί ειρωνικά και κατ’ ευφημισμόν δηλώνοντας ελκυστικότητα δανειζόμενος την λέξη   από την ταινία με αγώνες αυτοκινήτων Winning (1969 σκην James Goldstone πρωτ PaulNewman)  την οποία χρησιμοποιούσε ο βασικός χαρακτήρας του έργου όποτε ήθελε να δηλώσει πως ήταν ελκυστικός γιατι ήταν βολεμένος από άποψη οικονομικών και άλλων ανέσεων

(6) στο πρωτότυπο “IheldherlittlecheeksandthenIkissedthemIkissedthemnowImscaredandaloneandImissedthemImissedthem” επομένως η φράση που θα μπορούσε να μεταφραστεί ως «μου λείπουν , μου λείπουν» μεταφράστηκε ελεύθερα ως «τ’ αποθύμησα» για να διατηρηθεί η ρίμα του πρωτοτύπου που είναι απαραίτητη για τον ξαφνικό, σχεδόν μουσικό, λυρισμό του ποιήματος

(7) στο πρωτότυπο siding : είναι μια μορφή ξύλινης επένδυσης με τάβλες που έχουν τα σπίτια στις Νότιες κυρίως πολιτείες της Αμερικής η οποία αποσκοπεί σε εμφάνιση αλλά και πρόσθετη προστασία από το νερό της βροχής και την υγρασία. Επίσης υπάρχει για να χρωματίζεται. Όμοια χρησιμοποιούμε εμείς τον σουβά

(8) στο πρωτότυπο kitchenbroom εννοεί την παλιά ψάθινη κοντή σκούπα που ήταν για να μαζεύονται τα ψίχουλα (περίσσευμα τροφής)

(9) στο πρωτότυπο screen : πρόκειται για το έπιπλο που έχει βιτρίνες στις οποίες εκτίθενται διάφορα είδη βολής, όπως το καλό σερβίτσιο (που σημαίνει ότι υπάρχουν κι άλλα ) κλπ

(10)στοπρωτότυπο“when am I going to get mine boys?  When am I going to get mine?”  εννοεί το μερτικό στην μοιρασιά μιας κλοπής η απάτης  δανεισμένο προφανώς από την αγαπημένη φράση του LongJohnSilver στο TreasureIsland (1883) του RobertLouisStevenson.Υπονοεί,το πότε η ζωή θα του δώσει ότι του ανήκει, κάποιο κέρδος δηλαδή.

(11) στο πρωτότυπο : “GiddyupGiddyup”  πρόκειται για φράση των πιονιέρων της άγριας Δύσης προς τ’ άλογά τους με σκοπό να ξεκινήσουν γρήγορα πηγάζει από τις φράσεις Get Ye Up  ή  Git Thee Up και συνοδεύονταν με χτύπημα από τα γκέμια ή/και το καμουτσίκι. Στην Αμερικάνικη επαρχία υπολείμματα της έκφρασης υπάρχουν έως σήμερα.

(12) στο πρωτότυπο  : “byeightrandomtones” εννοεί τις νότες τους τόνους και τα ημιτόνια με τα οποία φτιάχνεται μια μουσική κλίμακα

(13) στο πρωτότυπο 7-11 τα μαγαζιά αυτά είναι πολυκαταστήματα τα οποία ξεκίνησαν από το DallasTexas και ονομάστηκαν έτσι λόγω του ότι λειτουργούσαν από τις 7 το πρωί έως τις 11 το βράδυ. Σήμερα ανήκουν σε Ιαπωνική αλυσίδα με το ίδιο όνομα και λειτουργούν ανάλογα με την πόλη στην οποία βρίσκονται. Στην Ελλάδα τα πολυκαταστήματα δε έχουν την δυνατότητα να δέχονται στοιχήματα Λόττο κλπ

(14) στο πρωτότυπο : “maybeIlltakethehounddown”  λέξη που μεταφορικά δείχνει τον ενθουσιασμό για κάτι “ridetohounds” πηγάζει από το Αγγλικό κυνήγι της αλεπούς και τα κυνηγόσκυλα “Hounddogs”.Παράλληλα όμως ως ναυτικός όρος σημαίνει και βάρκα που βρίσκεται ανάμεσα σε παράλληλα σίδερα ή ράγες οπότε ίσως υπονοεί το να γίνει λαθρεπιβάτης σε τρένο, ενώ στις περιπέτειες του Huckleberry Finn,Mark Twain   (1884) εμφανίζεται η λέξη hound να εννοεί τον χωματόδρομο. Παράλληλα υπάρχουν και οι γραμμές του GrayhoundBus που οργώνουν την Αμερική με φθηνό εισιτήριο ,κάτι σαν τα ΚΤΕΛ .Προφανώς ο TomWaits κάνει χρήση όλων αυτών υπονοώντας την κατεύθυνση , τον δρόμο, ενώ όταν χρησιμοποιεί την φράση  “maybeIlltakethehounddown” θέλει να δηλώσει την φυγή στη επαρχία και τις Νότιες πολιτείες που λόγω καιρού η ζωή είναι πιο εύκολη αλλά και την πιθανότητα της αποδήμησης προς κάποιον παράδεισο της άλλης ζωής

(15) στοπρωτότυπο : “ don’t we all really only live for a day? Dontweallreallyonlyliveforaday?” το οποίο σημαίνει αυτό που κυριολεκτικά λέει η φράση, το να ζούμε μόνο για μια μέρα, αλλά υπονοεί και το πιο αισιόδοξο «να ζούμε για χάρη μιας ιδεατής μέρας κατά την οποία όλα θα είναι τέλεια κι ακόμη δεν έχει έλθει»

(16) ως φήμη κυκλοφόρησε τ’ ότι η φράση αυτή ανήκει στο μικρότερο παιδί του TomWaits

http://www.bibliotheque.gr/article/22299

Leave a Reply

Fill in your details below or click an icon to log in:

WordPress.com Logo

You are commenting using your WordPress.com account. Log Out /  Change )

Google photo

You are commenting using your Google account. Log Out /  Change )

Twitter picture

You are commenting using your Twitter account. Log Out /  Change )

Facebook photo

You are commenting using your Facebook account. Log Out /  Change )

Connecting to %s